ایمن پلیمر شیمی

تولید فوم پلی یورتان

تولید فوم پلی یورتان

تاریخ انتشار : 21 خرداد 1403
بررسی فرآیند تولید فوم پلی یورتان، تاریخچه، ویژگی‌ها و کاربردهای شگفت‌انگیز آن. آیا می‌دانید این ماده چه تأثیری در صنایع مختلف دارد؟ تا انتهای این مقاله با ما همراه باشید.

پلی یورتان ها گروهی از پلیمرها هستند که به دلیل ویژگی‌های منحصر به فرد خود، کاربردهای گسترده‌ای در صنایع مختلف پیدا کرده‌اند. از جمله محصولات مهم آن، فوم پلی یورتان است که در زمینه‌های متنوعی از جمله صنایع خودروسازی، ساختمان‌سازی، مبلمان و حتی لوازم خانگی مورد استفاده قرار می‌گیرد. در این مقاله به بررسی فرآیند تولید فوم پلی یورتان، ویژگی‌ها و کاربردهای آن پرداخته می‌شود.

تاریخچه پلی یورتان

برای اولین بار پلی یورتان ها توسط شیمیدان آلمانی، اتو بایر و تیم تحقیقاتی‌اش، توسعه یافتند. این مواد به عنوان جایگزینی برای لاستیک طبیعی و مواد پلاستیکی دیگر مورد استفاده قرار گرفتند و به دلیل خواص مکانیکی برتر و انعطاف‌پذیری در فرمولاسیون‌های مختلف، به سرعت جایگاه خود را در صنایع مختلف پیدا کردند. در طول جنگ جهانی دوم، استفاده از این ماده به سرعت گسترش یافت، زیرا منابع طبیعی محدود بودند و نیاز به مواد مصنوعی جایگزین افزایش یافت. این ماده به دلیل توانایی زیاد در ایجاد ترکیبات سبک و مقاوم، نقش مهمی در تولید تجهیزات نظامی، لباس‌های محافظ و وسایل نقلیه ایفا کرده است.

فوم پلی یورتان

سیستم‌های پلی یورتان (PU) تاریخچه‌ای غنی دارند که شامل چندین دهه نوآوری و پیشرفت‌های مهم در علم مواد است. در اینجا یک مرور جامع از تاریخچه سیستم‌های پلی یورتان آورده شده است:

  • توسعه اولیه و کشف پلی یورتان

دهه ۱۹۳۰: تاریخچه پلی یورتان به دهه ۱۹۳۰ باز می‌گردد، زمانی که دکتر اوتو بایر و تیمش در آلمان اولین بار شیمی پایه پلی یورتان را توسعه دادند. آن‌ها دریافتند که این ماده می‌تواند با واکنش دی‌ایزوسیانات‌ها با پلی‌ال‌ها تولید شود و این کشف منجر به ایجاد یک دسته جدید از پلیمرها با ویژگی‌های متنوع شد.

دهه ۱۹۴۰: در طول جنگ جهانی دوم، برای کاربردهای نظامی بیشتر توسعه یافتند، عمدتاً به عنوان جایگزینی برای لاستیک که در آن زمان کمیاب بود. کاربردهای اولیه شامل پوشش و چسب‌ها و فوم‌های انعطاف‌پذیر بود.

  • گسترش پس از جنگ و تجاری‌سازی

دهه ۱۹۵۰: پس از جنگ، صنعت پلی یورتان به سرعت گسترش یافت. اولین تولید تجاری فوم نرم پلی یورتان انعطاف‌پذیر آغاز شد که عمدتاً در اثاثیه، تخت‌خواب‌ها و قسمت‌های داخلی خودروها مورد استفاده قرار گرفت. در این دوره همچنین فوم‌های سخت پلی یورتان توسعه یافتند که در عایق‌سازی و ساخت‌ و ساز کاربرد پیدا کردند.

دهه ۱۹۶۰: این دهه شاهد پیشرفت‌های قابل توجهی در شیمی پلی یورتان، از جمله توسعه انواع جدیدی از دی‌ایزوسیانات‌ها و پلی‌ال‌ها بود. این امر، منجر به گستره بیشتری از محصولات پلی یورتان، از جمله الاستومرها، پوشش‌ها و درزگیرها شد. این فوم‌ها در صنایع مبلمان و خودروسازی محبوبیت بیشتری پیدا کردند.

  • پیشرفت‌های تکنولوژی و تنوع

دهه ۱۹۷۰: در طول دهه ۱۹۷۰، صنعت پلی یورتان شاهد پیشرفت‌های تکنولوژیکی قابل توجهی بود. معرفی کاتالیزورها و عوامل پف‌زا جدید، کارایی و خواص فوم‌های پلی یورتان را بهبود بخشید. نگرانی‌های محیط‌زیستی نیز به توسعه عوامل پف‌زای دوستدار محیط‌زیست منجر شد.

دهه ۱۹۸۰: دهه ۱۹۸۰ شاهد تنوع بیشتر کاربردهای پلی یورتان بود. پیشرفت‌های علم پلیمرها، امکان توسعه پلی یورتان های ترموپلاستیک (TPU) را فراهم آورد که ترکیبی از خاصیت الاستیکی لاستیک و مقاومت و دوام پلاستیک بودند. این مواد، در صنایع کفش، قطعات خودرو و دستگاه‌های پزشکی کاربرد پیدا کردند.

  • نوآوری‌های مدرن و پایداری

دهه ۱۹۹۰: در دهه ۱۹۹۰، تمرکز بر بهبود پایداری و تأثیرات محیط‌زیستی تولید پلی یورتان بود. تحقیق در زمینه پلی‌ال‌های مبتنی بر منابع زیستی، مانند روغن سویا و روغن کرچک، بیشتر شد. تلاش‌ها برای بازیافت و کاهش ضایعات نیز بیشتر مورد توجه قرار گرفت.

دهه ۲۰۰۰: اوایل قرن ۲۱ شاهد پیشرفت‌های مهمی در تکنولوژی پلی یورتان، به ویژه در زمینه نانوتکنولوژی و کامپوزیت‌ها بود. نانوکامپوزیت‌های حاوی زمینه (بستر) پلی یورتان، با نانو مواد خواص مکانیکی بهبود یافته و قابلیت‌های جدیدی ارائه دادند. این مواد همچنان در کاربردهای جدیدی در الکترونیک، دستگاه‌های پزشکی و پوشش‌های پیشرفته مورد استفاده قرار گرفتند.

  • تحولات اخیر

دهه ۲۰۱۰ و پس از آن: در سال‌های اخیر، تمرکز بر پایداری بیشتر شده است. محققان در حال کار بر روی توسعه سیستم‌های پلی یورتان کاملاً قابل بازیافت و کاهش وابستگی به مواد اولیه مبتنی بر فسیل هستند. نوآوری‌ها در شیمی سبز، منجر به توسعه کاتالیزورها و فرآیندهای محیط‌زیستی‌تر شده است.

روندهای کنونی: امروزه سیستم‌های پلی یورتان در صنایع مختلفی از جمله خودروسازی، ساخت‌وساز، الکترونیک، بهداشت و کالاهای مصرفی مورد استفاده قرار می‌گیرند. تحقیقات جاری به بهبود عملکرد، پایداری و قابلیت بازیافت این ماده ادامه می‌دهد، تا اطمینان حاصل شود که این مواد همچنان در فناوری و صنعت مدرن نقش مهمی ایفا می‌کنند.

خدمات پس از فروش

جهت استعلام قیمت و خرید مایع پلی یورتان برای تولید فوم پلی یورتان با شرکت ایمن پلیمر شیمی تماس حاصل نمایید.

ویژگی های فوم پلی یورتان

قبل از اینکه با فرآیند تولید فوم پلی یورتان آشنا شوید مروری بر ویژگی‌های این فوم می‌پردازیم. فوم پلی یورتان به دلیل ویژگی‌های خارق العاده‌ای که از خود نشان داده، جایگاه ویژه‌ای را در صنایع مختلف به خود اختصاص داده است. این فوم، با اندکی تغییر فرمول بندی، می‌تواند از فوم سخت با ساختار سلولی بسته به فوم بسیار نرم با ساختاری باز تبدیل شود. از جمله ویژگی‌های مهم این فوم می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

۱. عایق حرارتی و صوتی: ساختار سلولی فوم پلی یورتان باعث می‌شود که این ماده عایق حرارتی و صوتی بسیار خوبی باشد. این ویژگی‌ها در صنعت ساختمان‌سازی و خودروسازی بسیار مورد توجه قرار گرفته است.

۲. سبک و مقاوم: این فوم همزمان با آنکه سبک است، مقاومت مکانیکی بالایی دارد. این ویژگی‌ها باعث شده که این ماده در ساخت قطعات سبک و مقاوم مورد استفاده قرار گیرد.

۳. انعطاف‌پذیری: به دلیل انعطاف‌پذیری بالا، در کاربردهای مختلفی از جمله مبلمان و لوازم خانگی مورد استفاده قرار می‌گیرد. این خاصیت به طراحان این امکان را می‌دهد که از این ماده در اشکال و فرم‌های مختلف استفاده کنند.

۴. پایداری شیمیایی: فوم پلی یورتان در برابر بسیاری از مواد شیمیایی مقاوم است و در شرایط محیطی سخت نیز دوام بالایی دارد. این ویژگی باعث می‌شود که این ماده در کاربردهای صنعتی و محیط‌های آزمایشگاهی نیز پرکاربرد باشد.

کاربردهای کلیدی پلی یورتان

در دهه‌های مختلف، با پیشرفت تکنولوژی و تحقیق و توسعه، فرمولاسیون‌ها و فرآیندهای تولید فوم پلی‌ یورتان بهبود یافتند و به شکل امروزی درآمدند. به بیان دیگر، پس از جنگ، تحقیق و توسعه در زمینه تولید پلی اورتان‌ها ادامه یافت و منجر به تولید انواع مختلفی از آن‌ها با خواص و کاربردهای متنوع شد. امروزه، از این مواد در صنایع مختلف به عنوان یکی از مواد حیاتی در بسیاری از کاربردهای صنعتی و مصرفی شناخته می‌شوند. از جمله کاربردهای آن می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• فوم‌های انعطاف‌پذیر: در مبلمان، تخت‌خواب‌ها و صندلی‌های خودرو به دلیل نرمی و راحتی آن‌ها استفاده می‌شوند.
• فوم‌های سخت: به طور گسترده در عایق‌بندی ساختمان‌ها و یخچال‌سازی به دلیل خواص عایق حرارتی عالی خود و با توجه به استحکام بالا، حتی در کاربردهای دکوراتیو نیز مورد استفاده قرار می‌گیرند.
• الاستومرها: در کفش‌ها، چرخ‌های صنعتی و قطعات خودرو به دلیل دوام و خاصیت الاستیکی آن‌ها استفاده می‌شوند.
• پوشش‌ها، چسب‌ها، درزگیرها: در کاربردهای مختلف به دلیل خواص حفاظتی، چسبندگی و درزبندی خود مورد استفاده قرار می‌گیرند.

فرآیند تولید فوم پلی یورتان

تولید فوم پلی یورتان شامل واکنش میان دو جزء اصلی ایزوسیانات و پلی‌ال است. این واکنش که به نام واکنش پلیمریزاسیون شناخته می‌شود، به تشکیل پلیمر پلی یورتان منجر می‌شود. علاوه بر آن، به جز سومی به نام عوامل فوم‌زا (دمنده)، برای ایجاد ساختار متخلخل (فوم) نیاز است. همچنین، مواد افزودنی دیگری نیز برای بهبود خواص فوم، مورد استفاده قرار می‌گیرند. این مواد شامل کاتالیست‌ها، عوامل آنتی اکسیدانت، پایدارکننده‌ها و رنگدانه‌ها (پیگمنت‌های رنگی) هستند.

فوم‌ها با توجه به نوع ایزوسیانات، پلی‌ال و افزودنی‌های مصرفی، خواص متفاوتی را از خود نشان می‌دهند. در حقیقت، این مواد تعیین کننده ساختار سلولی و مورفولوژی فوم هستند که به تبع آن، سایر خواص از جمله استحکام مکانیکی، مقاومت در برابر نفوذ رطوبت، مقاومت در برابر مواد شیمیایی، سختی و… بروز می‌کند.

نکات کلیدی در فرآیند تولید

• کنترل دما و رطوبت: دما و رطوبت محیط می‌توانند تأثیر زیادی بر روی واکنش شیمیایی و کیفیت فوم نهایی داشته باشند. بنابراین، این شرایط باید به دقت کنترل شوند.
• نسبت دقیق مواد: نسبت دقیق دی‌ایزوسیانات و پلی‌ال و سایر مواد اولیه برای به دست آوردن خواص مطلوب فوم بسیار حیاتی است.
• ارتفاع از سطح دریا: میزان ارتفاع از سطح دریا بر روی رشد فوم تاثیرگذار است.
• ایمنی: هنگام کار با مواد اولیه پلی یورتان، همانند سایر مواد شیمیایی، استفاده از تجهیزات حفاظتی مناسب و رعایت نکات ایمنی ضروری است.

با رعایت دقیق این مراحل و کنترل‌های لازم، می‌توان فوم پلی یورتان با کیفیت و خواص مطلوب تولید کرد که در صنایع مختلف مورد استفاده قرار می‌گیرد.

مراحل تولید فوم پلی یورتان

فوم پلی یورتان در ابتدا به صورت یک رزین (مایع) است که در حضور عوامل دمنده و شرایط فرآیندی مناسب به حالت اسفنجی یا متخلخل تبدیل می‌شود. مراحل تولید فوم پلی یورتان به طور کلی در ادامه آورده شده است.

۱. تهیه مواد اولیه

  • دی‌ ایزوسیانات: معمولاً از دی‌ ایزوسیانات‌هایی مانند تولوئن دی‌ ایزوسیانات (TDI) یا متیلن دی‌فنیل دی‌ ایزوسیانات (MDI) استفاده می‌شود.
  • پلی‌ال: پلی‌ال‌ها می‌توانند از انواع مختلفی باشند که بسته به نوع فوم (سخت، نیمه‌سخت یا انعطاف‌پذیر) انتخاب می‌شوند.
  • عوامل فوم زا: این مواد برای ایجاد ساختار سلولی در فوم استفاده می‌شوند و می‌توانند شامل آب یا عوامل فوم زا فیزیکی و شیمیایی باشند.
  • کاتالیزورها: کاتالیزورها برای تسریع واکنش شیمیایی بین دی‌ ایزوسیانات و پلی‌ال یا واکنش مواد با عامل فوم‌زا شیمیایی استفاده می‌شوند.
  • مواد افزودنی: این مواد شامل مواد پایدارکننده، رنگ‌دهنده‌ها، مواد ضد شعله و سایر مواد شیمیایی به منظور بهبود خواص فوم هستند.

۲. مخلوط سازی

در این مرحله از تولید فوم پلی یورتان، ایزوسیانات و پلی‌ال به همراه مواد افزودنی در یک مخلوط‌کن (میکسر) با سرعت بالا مخلوط می‌شوند. این اختلاط باید به صورت یکنواخت و همگن انجام شود تا واکنش به طور کامل و بهینه صورت گیرد. لازم به ذکر است اختلاط به روش دستی نیز می‌تواند صورت گیرد، اما از کیفیت اختلاط به این روش کاسته می‌شود.

۳. ریختن مخلوط در قالب

مخلوط حاصل به سرعت وارد قالب یا فضای مورد نظر می‌شود. قالب‌ها می‌توانند اشکال و اندازه‌های مختلفی بسته به نوع فوم تولیدی و کاربرد نهایی آن داشته باشند.

۴. واکنش و انبساط

در این مرحله، واکنش شیمیایی بین ایزوسیانات، پلی‌ال و افزودنی‌ها آغاز شده و فوم پلی یورتان تشکیل می‌شود. این واکنش معمولاً گرمازا است و باعث افزایش دما در محیط واکنش می‌شود. در طی واکنش، عوامل فوم‌زا مانند آب یا گازهای هیدروکربنی به مخلوط افزوده می‌شوند تا حجم افزایش یابد. این فرآیند، باعث ایجاد ساختار سلولی در فوم می‌شود که ویژگی‌های عایق حرارتی و صوتی آن را بهبود می‌بخشد. به بیان دیگر، نوع عامل فوم‌زا در عملکرد عایق‌کنندگی نقش موثری دارد.

۵. سفت شدن و پخت

پس از اتمام فرآیند انبساط، فوم تشکیل شده نیاز به زمان دارد تا به طور کامل سفت و پایدار شود. این مرحله ممکن است بسته به نوع فوم و افزودنی‌های بکار رفته از چند ثانیه تا چندین ساعت طول بکشد. همچنین، فرآیند پخت شامل پخت اولیه و ثانویه می‌شود؛ بدین معنی که سفتی اولیه بدست آمده در فوم، با گذشت زمان، تغییر می‌کند و تکمیل می‌شود.

۶. برش و شکل‌دهی

پس از پخت نهایی، فوم به اشکال و اندازه‌های مختلف برش داده می‌شود تا برای کاربرد نهایی آماده شود. این مرحله می‌تواند شامل برش‌های دقیق و شکل‌دهی به قطعات مورد نظر باشد.

۷. کنترل کیفیت

فوم تولید شده تحت آزمایش‌های مختلفی قرار می‌گیرد تا کیفیت و خواص مطلوب آن بررسی و تایید شود. این آزمایش‌ها می‌تواند شامل اندازه‌گیری دانسیته، مقاومت فشاری، انعطاف‌پذیری و سایر خواص مکانیکی باشد.

۸. بسته‌بندی و حمل و نقل

فوم‌های تولید شده پس از تایید کیفیت بسته‌بندی شده و برای ارسال به مشتریان و استفاده در تولید محصولات نهایی آماده می‌شوند.

مایع پلی یورتان

فوم پلی یورتان، ماده‌ای پرکاربرد در صنایع مختلف

فوم پلی یورتان به عنوان یک پلیمر با کاربردهای متنوع، نقش مهمی در صنایع گوناگون ایفا می‌کند. ویژگی‌های منحصر به فرد این ماده آن را به یکی از مواد اساسی در صنایع مختلف تبدیل کرده است. به همین دلیل روز به روز بر تولید فوم پلی یورتان افزوده می‌شود. در زیر به برخی از این کاربردها اشاره می‌شود:

۱. صنعت ساختمان‌سازی: فوم پلی یورتان به عنوان عایق حرارتی و صوتی در دیوارها، سقف‌ها و کف‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد. این ماده باعث کاهش انتقال حرارت و صدا بین فضاهای داخلی و خارجی ساختمان می‌شود.

۲. صنعت خودروسازی: در ساخت قطعات داخلی خودروها مانند صندلی‌ها، داشبورد، فرمان، سقف آفتابی، دسته دنده، فوم فیلتر هوا و عایق اتاق خودرو از فوم پلی یورتان استفاده می‌شود. این ماده به دلیل سبک بودن و مقاومت بالا، به بهبود کارایی و کاهش مصرف سوخت خودروها کمک می‌کند.

۳. مبلمان و لوازم خانگی: به عنوان ماده پرکننده در مبلمان، تشک‌ها و صندلی‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد. این ماده به دلیل انعطاف‌پذیری و راحتی، تجربه کاربری بهتری را برای مصرف‌کنندگان فراهم می‌کند.

۴. صنایع بسته بندی: از فوم بسته بندی به عنوان ماده محافظ در بسته بندی محصولات حساس و شکننده مورد استفاده قرار می‌گیرد. این ماده به دلیل جذب شوک و ضربه، از آسیب دیدن محصولات در هنگام حمل و نقل جلوگیری می‌کند.

چالش ها و آینده صنعت پلی اورتان

با وجود ویژگی‌های برجسته، تولید و استفاده از فوم پلی یورتان با چالش‌هایی نیز همراه است. با این حال، ورود به این صنعت با فرصت‌های بسیاری همراه خواهد بود. در اینجا به برخی از چالش‌ها و آینده این صنعت اشاره می‌شود:

چالش‌ها

۱. مسائل زیست‌محیطی و پایداری

  • مواد خام مبتنی بر نفت: تولید پلی یورتان به شدت وابسته به مواد اولیه مبتنی بر نفت است که منابع غیرقابل تجدید هستند و مشکلات زیست‌محیطی ایجاد می‌کنند.
  • پسماند و بازیافت: مدیریت پسماند و بازیافت آن‌ها از بزرگترین چالش‌ها است. بسیاری از فوم‌های پلی یورتان به سختی بازیافت می‌شوند و می‌توانند به آلودگی محیط زیست منجر شوند.

۲. مقررات و قوانین سخت‌گیرانه

  • قوانین زیست‌محیطی و ایمنی در بسیاری از کشورها سخت‌گیرانه‌تر شده‌اند که تولیدکنندگان را ملزم به تطبیق فرآیندهای تولید و محصولات خود با این استانداردها می‌کند.

۳. تأمین مواد اولیه

  • نوسانات قیمت و دسترسی به مواد اولیه می‌تواند تأثیر قابل توجهی بر هزینه‌ها و پایداری زنجیره تأمین داشته باشد.

۴. رقابت و نوآوری

  • صنعت پلی یورتان باید با رقابت شدید و نیاز به نوآوری‌های مستمر برای حفظ مزیت رقابتی مواجه شود.

آینده صنعت پلی یورتان

۱. توسعه مواد اولیه زیست‌بنیان

  • استفاده از مواد اولیه زیست‌بنیان (مانند پلی‌ال‌های گیاهی) می‌تواند به کاهش وابستگی به نفت و کاهش تأثیرات زیست‌محیطی کمک کند. این روند می‌تواند به توسعه فوم‌های پایدارتر و سازگارتر با محیط زیست منجر شود.

۲. پیشرفت در فناوری‌های بازیافت

  • تحقیق و توسعه در زمینه فناوری‌های بازیافت پلی یورتان می‌تواند به مدیریت بهتر پسماندها و کاهش آلودگی کمک کند. فرآیندهای شیمیایی و مکانیکی جدید می‌توانند بازیافت فوم‌های پلی یورتان را تسهیل کنند.

۳. افزایش بهره‌وری انرژی و کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای

  • بهبود فرآیندهای تولید و استفاده از مواد افزودنی جدید می‌تواند به کاهش مصرف انرژی و کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای کمک کند.

۴. نوآوری در کاربردها

  • توسعه کاربردهای جدید برای پلی یورتان ها در زمینه‌هایی مانند انرژی‌های تجدیدپذیر، خودروهای برقی، و فناوری‌های پزشکی می‌تواند بازارهای جدیدی را برای این مواد ایجاد کند.

۵. بهبود خواص مکانیکی و عملکردی

  • تحقیقات مستمر برای بهبود خواص مکانیکی، دوام و عملکرد پلی یورتان ها می‌تواند به کاربردهای پیشرفته‌تر و با ارزش افزوده بیشتر منجر شود.

۶. اتخاذ فناوری‌های دیجیتال

  • استفاده از فناوری‌های دیجیتال مانند هوش مصنوعی و اینترنت اشیا (IoT) می‌تواند به بهبود فرآیندهای تولید، کنترل کیفیت و مدیریت زنجیره تأمین در صنعت پلی یورتان کمک کند.

علاوه بر موارد بالا، لازم به ذکر است که تولید فوم پلی یورتان به دانش فنی بالایی در زمان انتخاب مواد اولیه، کنترل فرآیند تولید، کنترل کیفیت مواد و در صورت لزوم اصلاح خواص مواد لازم است. با این حال، آینده فوم پلی یورتان با توجه به پیشرفت‌های تکنولوژیکی و تحقیقات مداوم، روشن و امیدوارکننده به نظر می‌رسد.

شرکت ایمن پلیمر شیمی، تولیدکننده مواد اولیه پلی یورتان

شرکت ایمن پلیمر شیمی بیش از ۳۰ است که در زمینه انواع مواد پلی یورتانی فعالیت دارد. این شرکت با کمک تیم حرفه‌ای و با دانش خود و در دست داشتن تجهیزات به روز آزمایشگاهی و صنعتی، مواد اولیه پلی یورتانی را با کیفیت بالا تولید می‌کند. شرکت ایمن پلیمر شیمی سبد کالایی گسترده‌ای شامل انواع مواد اولیه پلی یورتانی به ویژه مواد فوم های پلی یورتانی را برای استفاده در صنایع مختلف فرمول‌بندی و به بازار صنعت هدف ارائه می‌دهد. همچنین، برای کسب رضایت هر چه بیشتر مشتریان گرامی، امکان تولید سفارشی محصولات مطابق با درخواست آن‌ها وجود دارد.

مجله ایمن پلیمر شیمی

دانستنی‌های پلی یورتان